عشق است و از طرف ديگر عشق به يك مقام دارد . يا مقام را بايد رها كند به خاطر او و يا او را بايد رها كند به خاطر مقام . اين خودش يك نوع كشمكش است كه كار انسان به مسئلهء جهاد با نفس مىكشد . تا يك نوع استقلال درونى ميان نفس و عقل نباشد كه جهاد با نفس اصلًا معنى ندارد . آيا دربارهء آب مىشود گفت كه اكسيژن و هيدروژن با همديگر مىجنگند ؟ آنها ديگر حل شده هستند . اينها حل شده نيستند . ولى اينكه قواى انسان فى الجمله در مقابل يكديگر استقلال دارند دليل اين نيست كه وحدت وجود ندارد ، بلكه يك وحدت حقيقى وجود دارد . انسان يك حيات واحد حقيقى دارد كه اين حيات واحد حقيقى داراى شئون مختلف و متعددى است و اين شئون احياناً با يكديگر در جنگ و كشمكش هم هستند . وقتى كه ما مىآييم سراغ جامعه ، مىبينيم در عين اينكه جامعه حيات حقيقى دارد استقلال افراد در درون جامعه و استقلال طبقات در درون جامعه و استقلال گروهها در درون جامعه در يك حد نسبى محفوظ است و لهذا ما مىبينيم در درون يك جامعه هميشه جنگ و درگيرى است . اين علامتِ يك نوع استقلال و آزادى براى افراد است . در اينجا ما دلايل ديگرى هم براى استقلال و آزادى افراد داريم كه بعد ذكر مىكنيم . اين را گفتيم براى اينكه اصل تئورى روشن بشود كه ما اينچنين معتقديم و از آيات قرآن چنين استنباط مىكنيم كه جامعه در آنِ واحد حيات دارد ، استقلال دارد ، شعور و ادراك دارد و در همان حال افراد استقلال نسبى دارند و به حكم استقلال نسبى يك نوع آزادى نسبى دارند يعنى جبر محيط اجتماعى حاكم بر افراد نيست ؛ بر خلاف نظريهء دوركهيم و حتى نظريهء ماركسيستها كه به نوعى جبر اجتماعى و جبر محيطى منتهى مىشود . در عين اينكه وحدت وجود دارد جبر نيست . براى اينكه در همين جلسه هم يك مقدار از آيات را خوانده باشيم چون بار اوّلى است كه عرض مىكنيم رفقا اين قسمتها را لااقل مطالعه و به آيات مربوط مراجعه كنند ، قسمتى را مىخوانم . دربارهء اين آيات حتماً بايد مطالعه بشود . كلام علامه طباطبايى ايشان ( علامه طباطبايى ) در اول بحث ، همان بحثى را كه ما اول عنوان كرديم به يك بيان خاصى ذكر مىكنند راجع به اينكه زندگى انسان بالفطره اجتماعى است . البته خود ايشان يك بيان خاص مخصوص به خود دارند كه آن را در اينجا بيان نكرده‌اند ولى در ذيل آيهء فطرت در سورهء روم و در ذيل آيهء كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً در آيهء 213 سورهء بقره اين نظريهء خودشان را بيشتر روشن كرده‌اند كه آن جاها را هم آقايان حتماً مطالعه كنيد . بعد چند آيه از قرآن در تأييد اين مطلب ذكر مىكنند ، كه آيات را خود آقايان هم بايد مطالعه كنند . ما بعد روى اين آيات به شكل تفسيرى بحث مىكنيم